Author: Admin

ރަމަޟާންމަހު ރޯދަހިފުމަކީ ބައެއް މީހުންނަށް ވަރަށް ދަތި އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ހޫނުގަދަ ސަރަހައްދުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށެވެ. ރޯދަހިފުމުން އެމީހުން ވަރަށް ބޮޑަށް ވަރުބަލިވެ އެވެ. ތިރީގައި މިވަނީ، ވަރުބަލިވުމެއް ނެތި، ރޯދަހިފުމަށްޓަކައި ދެވޭ ސާދަ ނަސޭހަތެކެވެ.

1. ކާށެވެ! ނަމަވެސް އާދަޔާޚިލާފަށް ގިނައިން ނުކާށެވެ! ބޯށެވެ! ނަމަވެސް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގިނައިން ނުބޯށެވެ! ތެޔޮހުންނަ ތަކެއްޗާއި، ފޮނި ހެދިކާ ފަދަ ބަރުތަކެތި ނުކެއުމަކީ، ޞިއްޙީގޮތުން އަރާމުލިބި، ރޯދަހިފުން ލުއިފަސޭހަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.

2. އިރުއޮއްސިއްޖެކަން ޔަޤީންވުމުން ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށް ވެސް ލަސްނުކޮށް، އަވަހަށް ރޯދަވީއްލާށެވެ!

3. ކަދުރުން ރޯދަވީއްލާށެވެ! ބަނޑު ހިކުމުން ސަލާމަތްކޮށްދޭ ފައިބަރ، ކަދުރުގައި ވެ އެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް އަވަހަށް ގިރިގެންދާނެ ހަކުރު ވެސް އޭގައިވެ އެވެ. ކަދުރުން ރޯދަވީއްލުމުން، ބަނޑުފުރިއްޖެކަން އިޙުސާސްވެ، ތަފާތު ބާވަތްބާވަތުގެ ކާނާ ކެއުމުން ސަލާމަތްވެވޭނެ އެވެ.

4. ރޯދަވީއްލުމަށްފަހު އިރުކޮޅަކުން ކާށެވެ! ރޯދަވީއްލަން ކަދުރު ނުލިބިއްޖެނަމަ، ފެންފޮދަކުން ރޯދަވީއްލާށެވެ! ދެން މަޣުރިބު ނަމާދު ކޮށްގެން އައިސް ކާށެވެ! ރޯދަވީއްލާ ގޮތަށް ކާންފެށުމަކީ، ގެއްލުންހުރި ކަމެކެވެ.

5. ރޯދަވީއްލުމަށްފަހު، ޞިއްޙީ ކާނާ ކެއުމަށް އާދަކުރާށެވެ! ހަވާދާއި ރާހުތް ހުންނަ އެއްޗެހި ގިނައިން ނުކާށެވެ! އަދި ހަޖަމްކުރަން އުނދަގޫ ތަކެތި ވެސް ނުކާށެވެ!

6. ހާރުކައިގެން ރޯދަހިފާށެވެ! އަދި ހާރުކެއުން ފަސްކުރާށެވެ! ކިރާއި މާމުޔާއި މޭވާފަދަ ހަޖަމުކުރަން ފަސޭހަ ކާނާ، ހާރުކެއުމުގައި ހިމަނާށެވެ! ހާރުކައިގެން ފެންބޯށެވެ. ނަމަވެސް އާދަޔާ ޚިލާފަށް ގިނައިން ފެން ނުބޯށެވެ!

7. ލޮނުގަދަ އެއްޗިއްސާއި، ގިނައިން ހަވާދު އަޅާފައިވާ އެއްޗެހި ނުކާށެވެ! އެފަދަ ކާނާ ކެއުމަކީ، ރޯދައަށް ހުންނައިރު ފެންބޮވައިގަތުން އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ.

8. ބަނޑު ހިކޭނަމަ، ފައިބަރ ގިނައިން ހުންނަ ތަކެތި ކާށެވެ! ފޮނިހެދިކާ ކެއުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، މޭވާއާއި ތަރުކާރީ ކެއުމަށް އިސްކަންދޭށެވެ! އަދި ރޯދަވީއްލުމަށްފަހު، ކަސްރަތު ލިއްބައިދޭ ކަމެއް ކުރާށެވެ!

9. ރޯދަވީއްލުމަށްފަހު ނުނިދާށެވެ! އިރުކޮޅަކު އޮށޯތަސް މައްސަލައެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ނިދައިފިނަމަ، ކަންނެތްކަން އިތުރުވެ، ލޮޑުވާނެ އެވެ.

އަރާމު ނިންޖަކީ އިންސާނާގެ ސިއްހަތު ސަލާމަތުން ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ވަރަށް ބޭނުންތެރި އެއްޗެކެވެ. ހަމަ ނިދި ނުލިބުމަކީ މީހާގެ މޫޑު ގޯސްވެ ސިކުނޑިއަށް ވެސް އޭގެ ނުރަގަޅު އަސަރުތައް ފޯރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ނިންޖަށް ހުރަސް އެޅޭ ކަންތައް ހޯދާ އެފަދަ ކަންތައްތަކާ ދުރުހެލިވުމަކީ މުހިއްމުކަމެކެވެ

ﷲ ކޮންމެ ކަމެއް ހަރާންކުރެއްވުމުގައިވެސް އަދި ހަލާލުކުރެއްވުމުގައިވެސް ހިކުމަތްތަކެއްވާނެއެވެ.  އަދި ހަމަ އެހެންމެ  ބިންހެލުންތަކާއި ބޮޑުރާޅުއެރުންފަދަ ކަންތައްތަކުގައިވެސް ހިކުމަތެއްވާނެކަން ޔަގީނެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ވިސްނާފިކުރުކުރާބަޔަކަށް ދުނިޔެމަތީގައި  އިބްރަތެއްވާނެކަން ޔަގީނެވެ

އިސްރާފުކުރުމަކީ، ޚިޔާނާތެކެވެ. އެތައް ބަޔަކަށްވެވޭ އެތައް ހިތި ނަތީޖާ ނިކުންނަ ކަމެކެވެ. އިސްރާފުކުޮށްލެވޭ އެއްމެ ރޮށިފަޅިއަކުންވެސް އެތައްބައެއްގެ ބުރަ މަސައްކަތާއި، ހޭދައާ ވަގުތު ބޭކާރުވެގެން ދެއެވެ. ތިބާއަށް މި ރޮށިފަޅީގެ މުހިންމުކަން ނޭނގިދާނެއެވެ. އެކަމަކު ދުނިޔޭގައި، ބަނޑުފުރާނަ މުއްތިކުރާނެ ރެވިއޮއްޓަރެއްގެ މިންވަރުވެސް ނެތި ހަނަފަސްކަމާ، ހައިހޫނުކަމުގައި ދުނިޔެ ދޫކުރަމުންދާ ޅަދަރިންގެ ޢަދަދު އެނގިއްޖެނަމަ، އެކަމާ ވިސްނާ ފިކުރު ކޮށްލައިފި ނަމަ، ގައިން ހީބިހި ނަގައިގެން ދާނެކަން ކަށަވަރެވެ.

ދުނިޔޭގެ ތިމާވެށިގެ ދުވަހުގެ މި އަހަރުގެ ސިޔާރު ގުޅިފައިވަނީ އިސްރާފުކުރުމާ ދެކޮޅަށެވެ. ކާބޯތަކެތިން ކުރާ އިސްރާފު މަދުކުރުމާ ދެކޮޅަށެވެ. ދުނިޔޭގެ މުއްސަނދިންގެ ސަހަރުކަމުގައިވާ ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުގެ މީހުން މިކަމަށް ހޭއެރިކަމީ ނަސީބެއްތާއެވެ. ދުލުކުރިންނަ މަވެސް ބުނެލަން އޫޅާކަން އެއީ ހެޔޮފާލެކެވެ. އެހެނީ މުޅި ސަބުސަހާރާ އެފްރިކާގައި އުފަށްދާ ޖުމްލަ ކާބޯތަކެއްޗަށްވުރެ، ދުނިޔޭގައި އިސްރާފުކޮށް އުކާލެވޭ ކާއެއްޗެހި ގިނައެވެ. އަލިފު ދާލުގެ “ކާނާއާ ދަނޑުވެރިކަމާ ބެހޭ ޖަމިއްޔާ”ގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން އަހަރަކު 1.3 ބިލިޔަން ޓަނުގެ ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރެއެވެ. އެހެންކަމާއެކުވެސް ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ 7 މީހަކުން އެކަކު ދުވަސްނިންމާލަނީ ބަނޑުހައި ހޫނުކަމާއެކުއެވެ. 5 އަހަރުން ދަށުގެ 20،000 ކުޑަކުދިން ކޮންމެ އަހަރަކު ބަނޑުހައި ހޫނުކަމުގެ ސަބަބުން މަރުވެއެވެ. މި ހިސާބުތަކަށް ބަލާ އިރު، އިސްރާފުގެ “ހިތި ބިލް” އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރަކަށް އަރާނެ ކަން ކަށަވަރެވެ.

ކާބޯތަކެތި އިސްރާފުކުރުމުގެ ސަބަބުން އިސްރާފުވެގެން ދަނީ ހަމަ އެކަނި ތަރުކާރީއާ މޭވާއެއް ނޫނެވެ. ގޮދަނާ، މަހާ ކިރެއްވެސް ނޫނެވެ. ވަގުތާ ފައިސާ އާ، ކާ އެއްޗެހި އުފަށްދަން ކުރާ ބުރަމަސައްކަތްވެސް ބޭކާރުވެ އިސްރާފު ވެގެންދެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެއްލާލާ ޕާންފޮއްޗާ މެދު ވިސްނާލަމާތޯއެވެ. ޕާންފޮއްޗެއް އުފެއްދުމަށްޓަކައި ގޮދަންބޭނުންވެއެވެ. ގޮދަން ހެއްދުމަށްޓަކައި، ދަނޑުވެރިންނާ، ބިމާ، ބޭހާ، ފެނާ ގަސްކާނާ ބޭނުންވެއެވެ. އަދި މިއާ ގުޅުންހުރި ހުރިހާ ކަމާކާއި ތަކެއްޗެއް ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ޕާން ފިހުމަށްޓަކައި، މެޝިނާ، ކެޕިޓަލް ބޭނުންވެއެވެ. އަދި އެތަށް ތެލެއް އަންދަންޖެހެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ނުރައްކާތެރި ގޭސްތައް ޖައްވަށް ގޮސް، ޖައްވު ކިލަނބުކުރެއެވެ. މިދެންނެވުނީ އެއްމެ ޕާން ފޮއްޗެއް އުފެންދުމަށް ކުރަން ޖެހޭހާ ކަންކަމެވެ. އެހެން ކަމުން އިސްރާފުކުރެވޭ ޕާންފޮތިން އިސްރާފު ވެގެން އެދަނީ ޙިޔާލަށް ގެންނަންވެސް އުނދަގޫވާހާ ގިނަ އެއްޗިއްސެވެ.

މީހުންއުޅޭ ސަރަޙައްދުގެ %25 ބިމަކީ ކާނާ އުފެއްދުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރާ ބިންތަކެވެ. އިނސްސާނުން ބޭނުންކުރާ ފެނުގެ %70 ޕަސެންޓް ބޭނުންކުރަނީ ކާނާ އުފެއްދުމަށެވެ. އަދި ކާނާ އުފެއްދުމަށްޓަކައި ޖަންގަލިތަކުގެ %80 ހަލާކުވެގެންދާއިރު، %30 ގްރިންހައުސް ގޭސް ޖައްވައްބޭރުވެގެން ދެއެވެ. މިއީ އެއްކަމަކަށް ދުނިޔޭގެ ވަސީލަތްތައް އެއްމެބޮޑަށް ބޭނުންކުރާ އެއް ކަންތަކެވެ. އެކަމަކު އަދިވެސް ދުނިޔޭ ދަނީ ބަނޑަށް ޖެހެމުންނެވެ.

ދުނިޔެއަށް ކުރިމަތި ވެފައިވާ އެއްމެބޮޑު އެއްކަންބޮޑުވުމަކީ ދުނިޔޭގެ އަހުލުންނަށް ކާބޯތަކެތި އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ފޯރުކޮށް ނުދެވުމުގެ ކަންބޮޑުވުމެވެ. ދުނިޔޭގެ އާބާދީ 7 ބިލިއަނަށް އަރާފައިވާއިރު އޭގެ %14 މީހުންތިބީ މަލްނިއުޓްރިޝަންގެ ޝިކާރަ އަކަށްވެފައެވެ. ދުނިޔެގެ އާބާދީ 2050 ހުގަ 9 ބިލއިއަނަށް އަރާނެކަމަށް ލަފާކުރާއިރު، މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢަމަލުތައް މިދާގޮތް ބަދަލު ނުކޮށްފިނަމަ، އާދެ އިސްރާފުނުކުރުމާ، ފަހަށްރައްކާކުރުމާއި، ހަމަހަމަކަން އިސްނުކޮށްފިނަމަ، ދުނިޔޭގެ ބަނޑަށް ޖެހިފައިވާ އާބާދީ އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވެދާނެއެވެ.

ބަނޑުހައި ހޫނުކަމާދެކޮޅަށް، ކުރެވޭނެ އެއްމެ ބޮޑު އެއްކަމަކީ، އިސްރާފުކުރުން ދޫކޮށް، ފަހަށް ރައްކާކުރުމެވެ. އަދި ލިބޭމީހުން ނުލިބޭމީހުންނަށްދީ، އަޚުވަންތަކަމާ، އޯގާތެރިކަމާ، ހަމްދަރުދީން އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތައް ފުރާލުމެވެ. އަދި ދަނޑުވެރިކަމުގައި ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީބޭނުންކޮށް އެފަދަ ޓެކްނޮލޮޖީ ފަޤީރު ގައުމުތަކަށާއި، ތަރައްޤީވަމުން އަންނަ ޤައުމުތަކުގެ އަތްފޯރާ ހިސާބަށް ތިލަކޮށްދިނުމެވެ. ސިޔާސަތުތައް ރާވާހިންގާ މީހުންނަކި އިހްލާސްތެރި އަމާނަތް ތެރި ބަޔަކަށް ވުމެވެ.

އިސްރާފުނުކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ދީން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަމުރުކުރެއެވެ. އަދި އިންސާނަކު ފުރާނެ އެއްމެ ނުބައި ކަންވާރަކީ އޭނާގެ ބަނޑުކަމުގައި އަޅަމަންގެ މާތް ރަސޫލާ ވަނީ އިންޒާރު ކުރައްވާފައެވެ. އަދި ފަހުޒަމާނުގައި މުދަލާއި ކާނާއިތުރުވެ ބަންޑުންދާވަރުވާނެކަމާށައި، ނަމަވެސް ބަޔަކުމީހުން ފަޤީރުކަމާ އެކު އުޅޭނެކަން މާތް ރަސޫލާވަނީ އަންގަވާފައެވެ. އެކަމަކު އެއީ ދުނިޔެ ފަޤީރުވުމީމައެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ދުނިޔޭން އަމާނަތްތެރިކަން އަރުއްވައިގަނެ އިޙްލާސްތެރިން ޣައިބު ވީމައެވެ. ހުރިހާ ކަމެއްގެވެސް ހައްލު ފެންނަން އޮތީ އިސްލާމް ދީނުގައެވެ. އެ ހައްލުހޯދޭނީ ފެންނަށް އޮތް ހަޤީޤަތުގެ މަށްޗަށް އިންސާނުން ޢަމަލުކުރުމުންނެވެ.

ނޯޓް: މިލިޔުމުގައިވާ ތަފާސް ހިސާބުތަށް ނަގާފައިވަނީ ޔޫއެންގެ ރަސްމީސައިޓުންނެވެ.

ހ. އާޘާރީ ހުކުރު މިސްކިތާއި މުންނާރު

ހއ. ބާރަށުގައި އާޘާރީ ހުކުރު މިސްކިތަކާއި، އެމިސްކިތުގެ އުތުރު ހުޅަނގު ކަނުގައި ހަތަރެސްކަނަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ވަރަށް އާޘާރީ މުންނާރެއް އެބަހުއްޓެވެ. މި މުންނާރުގެ މިންތަކަކީ އުސްމިން 9 ފޫޓް 4 އިންޗި، ފުޅާމިން 7 ފޫޓް 3 އިންޗި، ބިމުން ފަށައިގެން ތިރީ ބަރުފޯހާއި ހަމައަށް އުސްމިން 2 ފޫޓް 10 އިންޗި އެވެ. މީގެ ދޮރުހުރީ ދެކުނަށެވެ. ދޮރުން އުތުރު އަތަށް އަރާން 4 ހަރުފަތްގަނޑު އެބަހުއްޓެވެ. މިތަނުން ހުޅަނގު އަތަށް އަރަން ހުރީ 2 ހަރުފަތް ގަނޑެވެ. ދޮރުގެ ފުޅާމިނުގައި 2 ފޫޓް އުސްމިނުގައި 5 ފޫޓް 1 އިންޗި އެބަހުއްޓެވެ. މިތަން ރާނާފައިހުރީ ވެލިގަލުންނެވެ. މި މުންނާރަކީ ދެއްވަދޫ ރަސްގެފާނު މިސްކިތާއެކީ ބެހެއްޓެވި  މުންނާރެއް ކަމުގައި ބުނެއުޅެއެވެ.  މި މިސްކިތުގެ އުތުރުދާލައިގެ ހުޅަނގު ކޮޅުމަތީގައި ސަނދުވާ ދަމާފައި އިހަށް ހުއްޓެވެ. މިތަނަކީ އުތީމު ބަންޑާރައިން، ( ބޮޑުތަކުރުފާނު ) ނަމާދުފުޅުކުރެއްވިތަން ކަމުގައި ބުނެއުޅެއެވެ. ( މި މިސްކިތްކުރިން އެތާނގައި ހުރިމިސްކިތެއްގައި އުތީމު ބަންޑާރައިން ނަމާދުފުޅު ކުރައްވައި އުޅުއްވި ކަމަށްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. )  މި މިސްކިތަކީ މުސްކުޅިގޮތަށް ހަދާފައި، ބާވިބާވިހެން މަރާމާތުކުރަމުން އައިސްފައިވާ، ދުވަސްވީ މިސްކިތެކެވެ. މިސްކިތާއި މުންނާރުގެ ރޭނުންހުރީ ދާދި އެއްސިފައަކަށެވެ. މިމިސްކިތާއި މުންނާރު ވަރަށްބޮޑަށް ހަލާކުވެފައިވުމާއެކު، 2002 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިބަހާ ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ފަރާތުން މިތަންތަން މިހާރުވަނީ މަރާމާތު ކުރައްވާފައެވެ.

ށ. ޤަދީމީ ގަލެއް

މި ރަށުގެ ދެކުނުކޮޅުގައިވާ، މީހުންނޫޅޭ ސަރަޙައްދުން ވަރަށް ޤަދީމީ ގަލެއް ފެނިފައިވެއެވެ.  އަލްއުސްތާޛް މުޙައްމަދު އިބުރާހިމް ލުތުފީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިތަނަކީ އިހުގައި ޢީދުނަމާދު ކުރަމުން އައިތަނެކެވެ. މިގަލަކީ މިންބަރު ކަމުގައި މީހުން ބަލާއުޅުނެވެ. މިގަލަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުލިބި އެބައޮތެވެ.

ނ. އާޘާރީ ވަޅު

މިރަށުގައި ދެ އާޘާރީ ވަޅު އެބަހުއްޓެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މިއީ އުތީމު ތިންބެއިން “ކަޅުއޮށްފުންމި” ބެންނެވި ތަނުގައި ދެލި އުނބަށް ފެންޖަހަން ބެހެއްޓެވި 2 ވަޅެވެ. މިތަނުން އެއް ވަޅަކީ ޑައިމީޓަރުގައި 3 ފޫޓުހުރި، 8 ކަންލީ ވަޅެކެވެ. އަނެއްވަޅަކީ 2 ފޫޓް 2 އިނޗީގެ ވަޅެކެވެ. މިދެވަޅަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައި ނުވިނަމަވެސް މިތަންވަނީ މަރާމާތުކުރުމުގެ ގޮތުން ބޭރުން ރާނާފައެވެ.

ރ. ތިން ބެރެބެދި

މިރަށުގައި “ތިންބެރެބެދި” ކިޔާ އާޘާރީ ސަރަހައްދެއްވެސް އޮވެއެވެ. މިތަނަކީ ޕޯޒްގީޒުންގެ އަތްދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަން ކުރެއްވުމަށް މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ކުރެއްވި ހަނގުރާމައިގައި ބޭނުންކުރެއްވި އޮޑި ” ކަޅުއޮށްފުންމީ” ގައި  ވަދެ މިކުމެވީ ދިމާކަމަށް ބުނެވެއެވެ.

ބ. ކަމަނާ މަގު

ހުކުރު މިސްކިތުން އިރަށް ދާންއޮތް މަގަށް ކިޔައި އުޅެނީ ކަމަނާ މަގެވެ. އެއީ މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނު ރެހެންދި ގޮއްޔެ ގޮވައިގެން ހިންގެވި މަގުކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. މި މަގުގައި އެޒަމާނުގެ ފެންވަޅެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ޅ. ކާނިގަސް

މިރަށުގެ ޢީދުކުޅޭ މަގުގައި “ކަޅުއޮށްފުންމި” އަލަށް ބަންނަވައިގެން ރިޔާފައްސަވަން ޖެއްސެވި ކާނި ކަޑަ ކަމުގައިބުނާ ވަރަށްގިނަ ޒަމާންވީ  ކާނިގަހެއް އެބަހުއްޓެވެ.

ކ. ކަނބާ އައިސާގެ މަހާނަ

މިހާރު މިރަށު ސުކޫލް ހުރިމަގުގައި، ކަނބާއައިސާގެ މަހާނަފުޅުކަމަށް ބުނެވޭ މަހާނައަކީވެސް ރައްކާތެރި ކުރަންވެފައިހުރި ތަނެއްކަމަށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

އ. “ކަޅުއޮށްފުންމި” ބެންނެވި ތަނާއި އެތާންގެ ދެފާރާތުގައި ހުރި ދެނިކަގަސް

“ކަޅުއޮށްފުންމި” ބެންނެވިތަން ކަމަށްބުނާ ތަނާއި އެތަނުގެ ދެފަރާތުގައި ހުންނަ ނިކަގަހާއި ހަރުގޭގެ ދެ މުޑި ކަމަށްބުނާ ދެ މުޑިވެސް މިސަރަޙައްދުގައި ވެއެވެ.

މިއީ ” ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އާޘާރީ ތަންތަން” މިފޮތުން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. އަދި މިއީ މިފޮތް ކިޔާލުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ފަރާތްތަކަށް އެފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން ލިޔާ ސިލްސިލާ ލިޔުން ތަކެކެވެ.

ޖަވާބަކީ “އާއެކެވެ”
ހަމައެކަނީ އޭގެ ނުރައްކާތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަނީއެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ލިބޭގެއްލުންތަކާ އޭގެ ނުރައްކަލުން ސަލާމަތްވެ ތިބެވޭނެ ހުނަރުތައްވެސް އުނގައްނައިދޭނީއެވެ.
އާދޭހެވެ! މިކަމާ ޚިޔާލުތަފާތުވާ

ނ. ކުރެދިވަރުގެ ހުކުރު މިސްކިތް ބިނާކުރެވުނީ އަލްއުސްތާޛް މުޒައްފަރު މުޙައްމަދު އިމާދުއްދީންގެ ރަސްކަމުގައި 1121ހ، (1709މ.) ވަނަ އަހަރުގައެވެ. މިރަށް ގިރަމުންގޮސް  ކުކުރު މިސްކިތާއި އެމިސްކިތުގެ ގަބުރުސްތާނުން ބޮޑުބައެއް ގިރައިގެން ދިއުމާއި ރަށުގެ ފެން ލޮނުވުމުން، 27 ޖޫން 1943މ. އެރަށު މީހުން ނ. އަތޮޅު ބޮމަސްދުއަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. ބޮމަސްދޫވެސް ގިރަންފެށުމާއި ށ. ފަރުކޮޅު ފުނަދޫ އާބާދުކުރުމުގެ ގޮތުން 26 ސެޕްޓެމްބަރ 1970މ. ގައި، ބޮމަސްދޫގައި ތިބި ކުރެދިވަރު މީހުންފަރުކޮޅުފުނަދޫއަށް ވަނީ ބަދަލުކުރައްވާފައެވެ.

ބުނެވޭ ގޮތުގައި ކުރެދިވަރު ފަޅުވީ އެރަށުގައި އުފެދުނުބޮޑު ފިތުނަވެރިކަމެއްގައި، އެފިތުނައިގެ ދެފަރާތުގައި ތިބި ވާދަވެރިން ސިހުރުހާހޫރައިގެ ތަކެތި ރަށުގެ އެތަންމިތަނުގައި ވަޅުލައި ހެދުމުން އެތަކެތި ހުރިތަންތަން ގިރައި”ކަނޑަށް” ވެގެންނެވެ. ކުރިން ކުރެދިވަރުގައި ތިބީ ނ. އަތޮޅު އެކުޅިވަރުގައި ތިބި މީހުންނެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެކުޅިވަރު މީހުންދާ ކޮންމެރަށަކުން މީހުން ފައިބަން ޖެހެނީ “ރައްގިރާތީ” އެވެ. ކުރެދިވަރު ގިރަމުންދިޔަ ވެލިގަނޑުން ރަށުގެ ދެކުނުކޮޅުގައި ފިނޮޅުއަޅައި، ރަށާއެކުވޮޑި، މިހާރުއަސްލު ކުރެދިވާރާއެއްވަރު ރަށެއްއުފެދި، ރުއްގަސް ހެދިފައި ވެއެވެ. އަސްލު ކުރެދިވަރުން ނުގިރައި އޮތީ ވަރަށް ކުޑަތަންކޮޅެކެވެ.

ކުރެދިވަރަކީ އަލްޤާޟީ ޙަސަން ތާޖުއްދީންގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ރަށެވެ. ނަމަވެސް މި އަނބިކަނބަލުންގެ ނަންފުޅު އަދިވަނީ ނޭނގުމުގެ ތެރޭގައެވެ. ތާޖުއްދީނުގެ ކާފަދަރިކަލުން އަލްޤާޟީ އިބްރާހިމް ސިރާޖުއްދީން ނިޔައުވެ ވަޅުލެވިފައިވަނީ އެރަށުގައެވެ. މަހާނަގަލުގައި އޮތީ”… ނިޔައުވީ 1182ހ. ވަނަ އަހަރު ރަބީޢުލްއާޚިރު މަހުގެ 4 ވީ ބުރާސްފަތި ވިލާރޭ” އެވެ.

މިއީ ” ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އާޘާރީ ތަންތަން” މިފޮތުން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. އަދި މިއީ މިފޮތް ކިޔާލުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ފަރާތްތަކަށް އެފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން ލިޔާ ސިލްސިލާ ލިޔުން ތަކެކެވެ.

 ނ. މިލަދޫގައި” ރެދިންގެ ގައުފުނި” ކިޔާ ތަނަކާއި ” އުސްގަނޑު” ކިޔާތަނެއް އޮވެއެވެ. 1987 ވަނަ އަހަރުގެ މެއިމަހުގެ ތެރޭގައި އާކިއޮލޮޖިކަލް ސާރވޭ އޮފް އިންޑިއާ ޓީމަކާއި އަލްއުސްތާޛް މުޙައްމަދު އިބުރާހިމް ލުތުފީ މިރަށް ތަޙުޤީޤު ކުރެއްވިއެވެ.

މި ސަރަހައްދުން ގޯތިދެވި، ސަރަހައްދުގެ ބޮޑުބައިވަނީ އާބާދީގެ ތެރެއަށް ވަދެފައެވެ. އަލްއަމީރު މުހައްމަދު އަމީނުގެ ވެރިކަމުގައި ބަޔަކުމީހުން މިތަނުން ގާނަގަނިކޮން، ހިރިގަލުން ހުރި ފޮއްޓަކާއި އޭގެތެރޭގައިވާ ތަކެތި ފެނިގެން، އެތަކެތި މާލެއަށް ފޮނުވުނުކަމަށް ރަށުއޮފީހުން އަލްއުސްތާޛް މުޙައްމަދު އިބުރާހިމް ލުތުފީއަށް މަޢުލޫމާތު އެރުވިއެވެ. ތަނުގެ ހުރަސްފާރުތަކާއި ސަރަހައްދުގެ ވަށާފާރުގެ ހުރަސްކޮޅުތައް، ގިރައިގެން ގޮސްފައިވާތަނުން ފެންނަން 1987 ވަނަ އަހަރު ހުއްޓެވެ. ރަށުގެ މެދު ތެރެއިން ކޮންނަމުންދާއިރު ބުޑިސްޓް ދީނުގެ ދުވަސްވަރުގެ ގަލާއި އެފަދަ ތަކެތި ނެގޭކަމަށް ބުނެއެވެ. ފެންނަފެނުމުގައި މިރަށަކީ ކުރީޒަމާނުގައި މުހިންމު ރަށެކެވެ. އަދި ފަހުންވެސް ހަރުދަނާބަޔަކު އުޅެމުން އައިސްފައިވާ ރަށެކެވެ. ނ. އަތޮޅުގެ ނަން” މިލަދުންމަޑުލު” ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވަނީ މިރަށަށް ކަމަށްވާތި، އިހުޒަމާނުގައި އަތޮޅުގެ އެންމެ އިސްރަށަކީ މިލަދޫ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

“ރެދިންގެ ގައުފުނި” ކިޔާ ތަނަކީ އެރަށުގައި ބުޑިސްޓް މޮނާސްޓްރީއެއް ހުރި ތަނެއްކަމަށް އާރކިއޮލޮޖިކަލް ސާރވޭ އޮފް އިންޑިއާގެ ޓީމުން ވިދާޅުވިއެވެ. މިތަންހުރީ ރަށުގެ އިރުމަތި ފަރާތުގައެވެ. އެދިމާއިން 150 ވަރަކަށް ފޫޓް ގިރައިގެން ތަނުގެ ބޮޑުބައިވަނީ މޫދަށް ގޮސްފައެވެ. ކުރިން މިތަނާ ގޮނޑުދޮށާ ދެމެދު 180 ފޫޓް ނުވަތަ 200 ފޫޓް ހުންނާނެ ކަމުގެ ހެކި އިބްރާހިމް ލުތުފީއަށް ފެނިވަޑައިގަތެވެ. މިތަނަކީ ތަޙުޤީޤް ކުރަންވެފައިވާ މުހިންމު ތަނެކެވެ.

މިރަށުގައިހުރި ދެވަނަ އުސްގަނޑަކީ ކުނި އެޅުމުގެ ސަބަބުން ގޮނޑަކަށްވެ އުސްގަނޑަކަށް ވެފައިވާ ތަނެއް ކަމުގައި އަލް އުސްތާޛް އިބްރާހިމް ލުތުފީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ.

މިރަށުގައިވާ އާޘާރީ ތަންތަނަކީ އިތުރަށް ތަޙުޤީޤް ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ތަންތަނެވެ.

މިއީ ” ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އާޘާރީ ތަންތަން” މިފޮތުން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. އަދި މިއީ މިފޮތް ކިޔާލުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ފަރާތްތަކަށް އެފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން ލިޔާ ސިލްސިލާ ލިޔުން ތަކެކެވެ.

ގިނިސް ވޯރލްޑް ރެކޯރޑް ފޮތުން އެ މުސްކުޅި އުޚްތާއަށް ޖާގެ ލިބުމަށް އޮތް ހަމަ އެކަނި ހުރަހަކީ، އެކަމާނާގެ ބޮލުގައިވާ ބުރުގާއެވެ.

  124 އަހަރުވެފައިވާ ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުމުރުންދުވަސްވީ އަންހެނާ: މަރިޔަމް ހަމްދާން އަމްމާސް އާއި އެކަމާނާގެ ދަރިންނާ މާމަ ދަރިންވަނީ، މަރިޔަމްގެ ބޮލުގައިވާ ބުރުގާ ނެގުމަށް ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ.